|
opracowała Jana Wisniewska
www.malamuty.om.pl
DOJRZAŁOŚĆ PŁCIOWA I
HODOWLANA
O dojrzalosci plciowej mowimy w momencie, gdy
zwierze jest zdolne do wytwarzania i uwalniania
pelnowartosciowych gamet (plemnikow lub komorek
jajowych). Wiek dojrzalosci plciowej jest
uwarunkowany genetycznie, wiele jednak czynnikow
moze go opozniac lub przyspieszac - psy dojrzewaja
wczesniej w klimacie umiarkowanym czy goracym niz w
klimacie bardziej surowym, zywienie wysokobialkowe
na ogol przyspiesza dojrzalosc plciowa, a
niedozywienie suki w czasie wzrostu i rozwoju
opoznia pierwsza cieczke. Malamuty z reguly
dojrzewaja w wieku 6 - 9 miesiecy, psy pozniej niz
suki. Osiagniecie dojrzalosci plciowej nie jest
jednak jednoznaczne z osiagnieciem dojrzalosci
hodowlanej, ktora nastepuje duzo pozniej i jest
zwiazana z odpowiednim rozwojem calego organizmu.
Suczki mozna kryc dopiero wtedy, gdy rozwoj ich
organizmu zapewnia warunki do zaplodnienia,
prawidlowego przebiegu ciazy, porodu i laktacji, bez
zahamowania rozwoju osobniczego suki.
TERMIN PIERWSZEGO KRYCIA
Pierwsze krycie powinno nastapic dopiero pod koniec
lub po zakonczeniu wzrostu suki. Malamuty wprawdzie
rosna na poczatku blyskawicznie, co wynika z
warunkow srodowiskowych, w jakich stworzona te rase
- szczenieta musialy dorosnac w ciagu krotkiego
arktycznego lata na tyle, by byly w stanie przetrwac
nadchodzaca ciezka zime - jednak ich pelny rozwoj
trwa jeszcze dlugo po zakonczeniu pierwszego
kilkumiesiecznego okresu intensywnego wzrostu.
Szczenie 7-8 miesieczne ma juz czesto wymiary
zblizone do osobnika doroslego, ale nadal sie
rozwija. Przedwczesna ciaza jest olbrzymim
obciazeniem dla rosnacego organizmu - zasoby
przewidziane na wlasny rozwoj musza byc przeznaczone
na ciaze i odchowanie szczeniat, niedojrzaly uklad
kostno-stawowy jest bardzo obciazony noszeniem ciazy,
wapno niezbedne do wlasnego rozwoju jest “odbierane”
przez rosnace szczenieta. Pomimo dojrzalosci
plciowej 6-miesiecznej suczki ciaza w tym wieku jest
dla jej organizmu katastrofa. Podobnie, choc nie tak
tragicznie, przedstawia sie sytuacja w przypadku
suczki rocznej. Suczka odchowujaca miot w takim
wieku nie jest w stanie sie normalnie rozwinac,
bedzie watlejszej budowy, mniejsza, nieraz
odwapniona, zdarza sie tez “siadanie” linii
grzbietu.
Regulamin hodowlany Zwiazku Kynologiczego w Polsce
dopuszcza krycie suk co najmniej 18-miesiecznych.
Jest to ogolne zalecenie dotyczace wiekszosci ras,
jednak w przypadku ras duzych - a do takich nalezy
malamut - kryje sie dopiero suki 2-letnie. Z drugiej
strony nie nalezy zwlekac z pierwszym kryciem,
optymalny jest okres pomiedzy 2 a 3 rokiem zycia.
Doswiadczenie pokazuje, ze suki kryte w poznym wieku
(tj. powyżej 4-5 lat) rodza z reguly mniej liczne
mioty i czesciej sie u nich zdarzaja komplikacje
zwiazane z ciaza, porodem i odchowaniem szczeniat.
ODSTĘPY CZASOWE POMIEDZY
MIOTAMI
Regulamin Zwiazku Kynologicznego w Polsce dopuszcza
krycie suki w przedziale wiekowym miedzy 18
miesiacem a 7 rokiem zycia raz w roku, a scislej
mowiac raz w roku kalendarzowym. Przyjmuje sie, ze
rok jest odstepem czasu pozwalajacym suce
zregenerowac sie w pelni po ciazy i odchowaniu
miotu. Oczywiscie w przypadku miotow licznych (okolo
8-12 szczeniat), problemow zdrowotnych suki itp.
dobrze jest ten odstep czasowy wydluzyc do poltora
czy dwoch lat, dajac suce odpoczac i pozwalajac na
pelne zregenerowanie sil. W przypadku urodzenie sie
w pierwszym miocie tylko jednego szczeniecia
niektore zrodla zalecaja krycie suki przy nastepnej
cieczce w celu zapewnienia rownomiernego rozwoju obu
rogow macicy.
Wedlug Regulaminu mozliwe jest krycie jeden raz w
roku kalendarzowym, oznacza to, ze jesli suka urodzi
szczenieta np. w listopadzie, to mozna ja
teoretycznie kryc ponownie w lutym. Jest to zgodne z
przepisami Zwiazku, jednak powinno sie to robic
tylko w naprawde wyjatkowych okolicznosciach. Trzeba
miec caly czas na uwadze, ze sam fakt mozliwosci
zajcia suki w ciaze nie oznacza, ze jej organizm
jest do ciazy gotowy i dobrze go zniesie - podobnie
u ludzi jest mozliwe, by kobieta rodzila dzieci
jedno za drugim co 10 miesiecy, biologia to
umozliwia, ale bynajmniej to matce ani dzieciom nie
sluzy. Pies, podobnie jak czlowiek, jest istota
spoleczna i jego rozrod jest kierowany nie tylko
przez procesy biologiczne, ale takze kontrolowany
procesami spolecznymi - w naturze suka, z roznych
wzgledow, nie rodzilaby szczeniat co pol roku.
Zaklada sie, ze suka powinna odchowac okolo 4
srednio licznych mioty w zyciu, ze takie prowadzenie
hodowli pozwoli nam nie eksploatowac jej nadmiernie.
Zachowanie wlasciwych odstepow miedzy miotami ma
wplyw zarowno na zdrowie i kondycje suki, jak i
rodzonych przez nia szczeniat.
CIECZKA
Zewnetrznym objawem pierwszego dnia cieczki jest
krwawy wyplyw z pochwy. Poczatek cieczki, istotny
przy ustalaniu terminu krycia, bywa trudny do
ustalenia, poniewaz zdarza sie, ze krwawienie jest w
pierwszych dniach bardzo skape. Jesli planujemy
krycie, mozemy przed terminem spodziewanej cieczki
przecierac codziennie srom czysta wata - pozwoli to
wykryc nawet niewielkie ilosci krwi. W pierszym
okresie cieczki, przed ruja, wydzielina jest
wyraznie czerwona, a suka chetnie bawi sie z psami,
lecz nie daje sie pokryc - odpedza wspinajacego sie
na nia psa. Ten okres przedrujowy trwa srednio okolo
tygodnia, choc moze sie skrocic do 3 dni lub
wydluzyc do dwoch tygodni. Potem przychodzi czas
rui, wydzielina pochwowa zmienia kolor na jasny
zoltawo-bialy i jej zapach zaczyna intensywie wabic
psy. Wychwycenie pierwszego dnia, kiedy suka staje
do krycia (rozstawione nogi, odchylony ogon,
przyzwolenie na kopulacje) jest istotniejsze, niz
ustalenie pierwszego dnia cieczki. Ruja trwa srednio
okolo tygodnia (4 do 12 dni), po czym w ostatnim
tygodniu cieczki suka znow jest nieplodna, odgania
zainteresowane nia psy i ponownie pojawia sie
podbarwiona krwia wydzielina. Cieczka przedluzajaca
sie znacznie pond 3 tygodnie jest objawem zaburzen
hormonalnych, ktore moga byc grozne w skutkach dla
zdrowia suki, wymaga wiec konsultacji
weterynaryjnej.
Pierwsza cieczka moze przebiegac w nietypowy sposob,
moze byc krotsza, a suczka moze nie wykazywac checi
do kopulacji. U suk ponad 6-letnich cykl jajnikowy
moze ulegac zaburzeniom, odstepy miedzy cieczkami
bywaja coraz krotsze, a cieczki wydluzaja sie do 4-6
tygodni. Moze to prowadzic do ropomacicza - choroby
zagrazajacej nie tylko zdrowiu, ale przede wszystkim
zyciu suki. W przypadku wystapienia powyzszych
objawow najbezpieczniejsza dla zdrowia i zycia suki
jest sterylizacja. Niektore zrodla zalecaja
sterylizowanie wszystkich suk po okresie hodowlanym,
poniewaz ropomacicze jest stosunkowo czesta
przyczyna smierci starych suk. Nie warto czekac na
jego wystapienie, poniewaz choroba bardzo obciaza
starszy organizm i o wiele trudniej wtedy
przeprowadzic operacje, kiedy organizm suki jest juz
mniej silny z racji wieku, a jeszcze dodatkowo
zatruty choroba. Dlatego warto w ramach zapobiegania
tego typu problemom zdecydowac sie na sterylizacje
wczesniej, kiedy juz nie mamy zamiaru dluzej
rozmnazac suki, a jest ona jeszcze w dobrej formie i
bez szwanku zniesie zabieg.
ZACHOWANIE PSA W CZASIE RUI
Wyszukanie suki zdolnej do kopulacji wiaze sie z
wystapieniem popedu plciowego. Hormonami
warunkujacymi zachowanie seksualne u samca sa
androgeny, u suki zas estrogeny, prolaktyna i
oksytocyna. Wydzielane przez meska gonade hormony
uwrazliwiaja osrodki nerwowe samca na bodzce
pochodzace z organizmu suki w czasie rui - zapach
wydzielin drog rodnych suki, jej widok i glos.
Potrzeba spotkania sie zwierzat chetnych do
kopulacji i rola w tym feromonow jest szczegolnie
silnie wyrazona u zwierzat wolno zyjacych, np. lisy
i niedzwiedzie potrafia sie wyczuc z odleglosci
kilkunastu kilometrow. Sposrod zwierzat udomowionych
wlasciwosc ta jest najsilniej wyrazona wlasnie u
psow. Z tego powodu zdarza sie, ze nasz malamut nie
chce jesc, jest zaniepokojony i zalosnie wyje kiedy
ruje maja suki w dalekim nawet sasiedztwie. Dla psow
podatnych na tego typu bodzce, ktore silnie reaguja
na ruje, nie do zniesienia moze sie stawac zycie w
blokowiskach, gdzie jest mnostwo suk i niemal bez
przerwy ktoras z nich ma cieczke, stajac sie zrodlem
tesknoty i udreki nie mogacego sie do niej dostac
malamuta. Czlowiekowi trudno jest zapanowac nad
szalejacym z powodu cieczki psem, na niepokoj i
wycie troche pomaga zwiekszenie psu codziennej dawki
ruchu, jednak niestety nie u wszystkich psow to
skutkuje, nie pomaga tez z reguly na utrate apetytu.
Takie zachowanie psa jest jak najbardziej normalne i
naturalne. W okresie godowym mozna u zwierzat
zaobserwowac szczegolne zjawisko zwane dominanta
plciowa. W wyniku silnego pobudzenia osrodka
plciowego nastepuje hamowanie wiekszosci osrodkow w
korze mozgowej. Zwierzeta dziko zyjace w czasie
dominanty plciowej staja sie mniej plochliwe (mniej
ostrozne), wykazuja mniejsza wrazliwosc na bol, nie
pobieraja pokarmu. Zwlaszcza ta ostatnia wlasciwosc
jest silnie wyrazona u psow.
Jesli mamy tego typu problem z psem, jedynym
skutecznym rozwiazaniem jest albo zmiana miejsca
zamieszkania, albo kastracja. Przy podejmowaniu
decyzji o przeprowadzeniu lub zaniechaniu kastracji
kierowac sie nalezy przede wszystkim dobrem psa -
trzeba rozwazyc, co bedzie dla niego najlepszym
rozwiazaniem, odrzucajac wlasne uprzedzenia, ktorych
pies przeciez nie podziela. Warto zamiast opierac
sie na przesadach i obiegowych opiniach poszukac
wiarygodniejszych zrodel, fachowych publikacji,
warto poszukac w sieci wlascicieli innych
wykastrowanych psow (np. na liscie dyskusyjnej “Z
Psem” jest wiele takich osob) i porozmawiac z nimi o
wadach i zaletach tego zabiegu. |