Klub Rasy Alaskan Malamute - Niedoczynność tarczycy

Ułożona w szyi na przedniej powierzchni tchawicy tarczyca zbudowana jest z dwóch płatów (lewego i prawego) połączonych przewężeniem - węziną. Odpowiedzialna jest za produkcję hormonów trójjodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4), regulujących tempo przemiany materii. Hormony uwalniane są do naczyń żylnych i limfatycznych. Biosynteza homonów stymulowana jest przez TSH, hormon tyreotropowy przysadki mózgowej.

Wszystkie północne szpice zaprzęgowe są psami bardzo "ekonomicznymi" - właściwa dla nich niska przemiana materii powoduje, że zużywają do pracy mniej jedzenia niż inne psy podobnej wielkości. Niestety jest także druga strona medalu - od niskiej przemiany materii jest tylko krok do niedoczynności tarczycy i według zródeł amerykańskich aż 1/3 zaprzęgowców cierpi na nią w mniejszym lub większym stopniu.

Zastanawiać może fakt tak powszechnego występowania tego zaburzenia u zaprzęgowców - przecież niedoczynność często powoduje apatię, senność, "lenistwo". Apatyczne psy nie byłyby w stanie pracować w zaprzęgu. Moja prywatna teoria tłumaczy to zjawiskiem występowania wahań poziomu sekrecji tyroksyny pod wpływem temperatury. Zimą, pod wpływem obniżenia temperatury, wzmaga się wydzielanie hormonów tarczycowych. Przodkowie naszych psów pracowali w ekstremalnym zimnie, pobierając jednocześnie bardzo mało pożywienia. Moim zdaniem ich zapisany w genach konieczny poziom produkcji hormonów tarczycowych ustalony został w odniesieniu do konkretnych temperatur, do warunków arktycznych. Po przeniesieniu do cieplejszego klimatu aktywność tarczycy spadła i stąd tak częste występowanie jej niedoczynności.

Hypotyreoidyzm jest najczęstszym zaburzeniem hormonalnym u psów, a malamuty znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka. Dlatego też w kraju pochodzenia rasy bada się malamuty pod tym kątem (w wieku 1, 2, 3, 4, 6 i 8 lat, podobnie jak badania oczu), ponieważ skłonność do niedoczynności tarczycy jest dziedziczna. Zaleca się zwłaszcza wykonanie badań w przypadku wystąpienia jakichkolwiek problemów z kryciem, cieczkami czy ciążą. Nie wiadomo dokładnie, w jaki jest sposób dziedziczenia, ale uważa się, że choroba jest uwarunkowana genami, powodującymi zaburzenia działania układu odpornościowego. Chore psy z nie znanych dotąd przyczyn produkują przeciwciała antytyreoglobulinowe (ATA lub TgAA) skierowane przeciw białkom na powierzchni tarczycy. Komórka tarczycy z przyłączonym przeciwciałem jest przez układ odpornościowy traktowana jak niebezpieczny intruz w organizmie, natychmiast atakowana i niszczona. Ten powolny proces powoduje, że po kilku latach kiedy tarczyca jest już w 3/4 zniszczona, pojawiają się objawy niedoczynności. Dzieje się to tak póżno, ponieważ pies rodzi się z tarczycą posiadającą znaczną rezerwę funkcjonalną - ma ona 2-3 razy więcej komórek, niż jest to niezbędne do prawidłowego funkcjonowania.

Niedoczynność może także wynikać z procesu nowotworowego niszczącego przysadkę lub tarczycę albo - u bokserów i sznaucerów - wrodzonego defektu przysadki mózgowej (przysadka stymulując tarczycę steruje procesem wytwarzania hormonów), z niedoboru jodu w karmie, zdarza się również nieczynność idiopatyczna, czyli o nieznanej przyczynie.

Niedobór hormonów tarczycowych skutkuje spowolnieniem przemiany materii - dłużej trwa produkowanie niezbędnych substancji chemicznych (białka, tłuszczu, cholesterolu i in.), ciepła, energii, dłużej trwa rozkład leków i toksyn, wolniej powstają nowe komórki. Hormony te także wpływają na pracę serca i procesy krwiotwórcze.
U większości psów objawy pojawiają się w wieku kilku lat (między 4 a 10 rokiem życia) i stopniowo narastają. Najwcześniejsze symptomy to sklonnosc do infekcji i brak "energii wewnętrznej", dopiero póznej w miarę narastania choroby pojawiają się problemy skórne. Ponieważ hormony regulują w organiźmie bardzo wiele funkcji, objawy ich niedoboru również są bardzo zróżnicowane.

Wszystkie te symptomy mogą występować z rożnym natężeniem i w różnej konfiguracji - pies ma jedynie niektóre problemy z powyższej listy, a nie wszystkie jednocześnie. Prócz tego podobne objawy dają inne zaburzenia hormonalne a nawet choroby nie związane z równowaga hormonalną. Dlatego bardzo często zdarzają się problemy z diagnozowaniem i pies z niedoczynnością tarczycy bywa nieskutecznie leczony przez długi czas na zupełnie inne choroby.

Diagnozę stawia się na podstawie badania klinicznego oraz analizy krwi (morfologia, badanie biochemiczne i oznaczenie poziomu hormonów tarczycowych) i moczu, mających także wykluczyć cukrzycę i niedoczynność kory nadnerczy. Niestety badanie poziomu hormonów bywa mało miarodajne, ponieważ ich poziom potrafi gwałtownie się zmieniać w zależności od pory dnia, temperatury, poziomu stresu. Ważne jest także badanie poziomu TgAA, ponieaż u 60% psów z niedoczynnością tarczycy przeciwciała te są obecne we krwi zanim w ogóle wystąpią objawy chorobowe. Niestety w Polsce nie ma możliwości przeprowadzenia badania TgAA, można jedynie wysłać próbkę krwi psa do USA.

OFA przedstawia następujące interpretacje testów:

W przypadku innych kombinacji wyników badań niż powyższe trzeba powtórzyć badania po 3-6 miesiącach. U malamutów zdarza się mylne diagnozowanie "coat funk" jako hipotyreozy, jednak podawanie tyroksyny nie nie likwiduje objawów.

Leczenie polega na codziennym podawaniu syntetycznej tyroksyny do końca życia psa oraz leczeniu ewentualnych powikłań. Ważne jest systematyczne podawanie hormonu, ponieważ nawet kilkudniowa przerwa spowodować może gwałtowny nawrót choroby. Organizm psa bardzo długo wysyca się hormonem. Ponieważ lek trudno się wchłania, należy pamiętać o podawaniu go pół godziny przed posiłkiem.

Niedoczynności nie można wyleczyć, można jedynie zmniejszyć lub zlikwidować objawy. Po podaniu hormonów (tyroksyny) już po tygodniu powinna być widoczna poprawa w zachowaniu psa (znika ewentualna senność), a po maksymalnie półtora miesiąca powinny zaniknąć objawy skórne. Po ustaleniu na podstawie kolejnych badań dawki podawanej tyroksyny, poziom hormonów należy w dalszym ciągu raz w roku monitorować, aby w razie potrzeby dostosować dawkowanie. Dobre efekty może również dawać podawanie psu selenu.
W przypadku psa z niedoczynnością tarczycy powinno się unikać wszelkich leków, które nie są absolutnie konieczne, zaleca się również używanie szczepionek martwych i robić dłuższe niż normalnie przerwy między szczepieniami.

Długotrwałe podawanie tyroksyny może niestety powodować skutki uboczne, np. problemy z sercem. Niewydolność serca spowodowana przerostem to częsty i poważny problem w stosowaniu Eltroxinu (syntetyczna tyroksyna). Zawsze trzeba się zastanowić, czy powodowane niedoczynnością dolegliwości są na tyle poważne, by ryzykować skutki uboczne leczenia hormonalnego.

Jedyną metodą zapobiegania dziedzicznej niedoczynności tarczycy jest badanie wszystkich hodowlanych psów i eliminowanie z hodowli tych, które uzyskały nieprawidłowe wyniki. Przy stwierdzeniu we krwi obecności TgAA wiemy, że jest to niedoczynność dziedziczna. Przy braku TgAA i jednoczesnej dysfunkcji tarczycy mamy do czynienia z niedoczynnościa idiopatyczną, czyli o nieznanej przyczynie, w tym wypadku rónież zaleca się wycofanie psa z hodowli.

Orthopedic Foundation for Animals (OFA) stworzyło Canine Thyroid Registry czyli rejestr psów przebadanych pod kątem chorób tarczycowych. Po przesłaniu próbki krwi do zbadania, otrzymuje się certyfikat stwierdzający, czy wyniki wskazują na dziedziczną autoimmunologiczą niedoczynność lub nie dziedziczną niedoczyność idiopatyczną.